Czym jest kwas p-aminobenzoesowy (PABA)?

Kwas p-aminobenzoesowy, często określany skrótem PABA, to związek organiczny zaliczany do grupy witamin B, choć nie jest witaminą niezbędną w ścisłym tego słowa znaczeniu. Dawniej uznawano go za składnik „kompleksu witamin B” (czasami nazywano go „witaminą B10”), dziś jednak wiadomo, że organizm człowieka nie musi dostarczać PABA, ponieważ może go wytwarzać w ramach innych szlaków metabolicznych.

PABA występuje naturalnie w wielu produktach spożywczych i jest również syntetyzowany przez bakterie jelitowe. Odgrywa ważną rolę w metabolizmie kwasu foliowego, zdrowiu skóry oraz jako przeciwutleniacz. Ponadto PABA jest znany jako substancja pochłaniająca promieniowanie UV i przez długi czas był stosowany w filtrach przeciwsłonecznych, zanim wprowadzono nowocześniejsze alternatywy.

Jak działa kwas p-aminobenzoesowy w organizmie?

1. Wkład w wytwarzanie kwasu foliowego i podział komórek:

PABA jest naturalnym składnikiem cząsteczki kwasu foliowego (witaminy B9), dlatego odgrywa pośrednią rolę w syntezie DNA i podziale komórek.

W organizmie człowieka PABA nie bierze bezpośredniego udziału w syntezie kwasu foliowego, ponieważ człowiek musi dostarczać go z pożywieniem - w przeciwieństwie do bakterii, które wykorzystują PABA do samodzielnego wytwarzania kwasu foliowego. Odpowiednia podaż PABA może jednak wspierać florę jelitową w jego wytwarzaniu, co z kolei sprzyja metabolizmowi komórkowemu, krwiotworzeniu i produkcji energii.

2. Wsparcie pigmentacji skóry i włosów:

PABA często wiąże się ze zdrową skórą i naturalnym kolorem włosów. Wspiera produkcję melaniny, pigmentu nadającego kolor skórze i włosom.

Niektóre starsze badania sugerowały, że PABA może spowalniać lub częściowo odwracać przedwczesne siwienie włosów, zwłaszcza gdy jest przyjmowany razem z kwasem foliowym, biotyną i kwasem pantotenowym. Chociaż działanie to nie zostało w pełni potwierdzone naukowo, PABA pozostaje popularnym składnikiem suplementów diety wspierających włosy i skórę.

3. Działanie antyoksydacyjne:

PABA działa jako zmiatacz wolnych rodników i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym wywołanym przez promieniowanie UV, toksyny środowiskowe lub procesy metaboliczne.

Dzięki właściwościom antyoksydacyjnym PABA przyczynia się do zachowania integralności komórek i spowalniania procesów starzenia.

4. Ochrona przed promieniowaniem UV i pielęgnacja skóry:

PABA pochłania promieniowanie UVB, dlatego przez dziesięciolecia stosowano go w kosmetykach jako filtr przeciwsłoneczny. Zapewnia skuteczną ochronę przed uszkodzeniami skóry spowodowanymi przez słońce, jednak ze względu na możliwość wystąpienia podrażnień skóry i reakcji alergicznych w dużej mierze zastąpiono go w nowoczesnych formułach. Obecnie PABA można znaleźć przede wszystkim w produktach po opalaniu, kosmetykach do pielęgnacji skóry i formułach antyoksydacyjnych.

5. Wsparcie flory jelitowej:

PABA jest wykorzystywany przez zdrowe bakterie jelitowe (np. E. coli) do syntezy kwasu foliowego. Dzięki temu pośrednio przyczynia się do utrzymania stabilnej flory jelitowej oraz wytwarzania składników odżywczych w układzie pokarmowym.

Korzyści płynące ze stosowania kwasu p-aminobenzoesowego

  • Wspiera metabolizm kwasu foliowego i regenerację komórek
  • Wspiera zdrową skórę i naturalny kolor włosów
  • Działa przeciwutleniająco i chroni komórki przed wolnymi rodnikami
  • Przyczynia się do ochrony przed uszkodzeniami skóry spowodowanymi promieniowaniem UV
  • Wspiera florę jelitową i trawienie
  • Może wspomagać regenerację i zdrowie tkanek
  • Wspiera produkcję energii i metabolizm

Zalecane dzienne spożycie

Nie ma oficjalnie zalecanej dawki dziennej PABA, ponieważ nie jest uznawany za witaminę niezbędną.

W suplementach diety zazwyczaj stosuje się 30–100 mg dziennie, a czasami do 500 mg na dobę w zastosowaniach terapeutycznych.

Ponieważ PABA jest syntetyzowany przez bakterie jelitowe, jego niedobór występuje rzadko i zazwyczaj tylko w przypadku zniszczenia flory jelitowej wskutek antybiotykoterapii.

Naturalne źródła PABA

  • Wątroba (wołowa, drobiowa)
  • Produkty pełnoziarniste
  • Jaja
  • Mleko
  • Szpinak, brokuły
  • Grzyby
  • Ryż, kiełki pszenicy
  • Produkty drożdżowe
  • Drożdże piwne

Objawy niedoboru

Niedobór PABA występuje rzadko, ale może być spowodowany przez długotrwałe przyjmowanie antybiotyków, niezbilansowaną dietę lub zaburzoną florę jelitową.

Możliwe objawy:

  • Zmęczenie, drażliwość
  • Problemy trawienne
  • Sucha lub wrażliwa skóra
  • Przedwczesne siwienie włosów
  • Obniżona odporność na stres

Przedawkowanie i bezpieczeństwo

PABA w umiarkowanych ilościach uznaje się za bardzo bezpieczny.

Wysokie dawki (powyżej 2–3 g dziennie) mogą jednak powodować nudności, wymioty, utratę apetytu lub obciążenie wątroby.

U osób o wrażliwej skórze PABA stosowany zewnętrznie może wywołać alergie lub fotodermatozę, dlatego obecnie najczęściej zastępuje się go w filtrach przeciwsłonecznych.

Podsumowanie

Kwas p-aminobenzoesowy (PABA) to wszechstronna substancja o działaniu podobnym do witamin, która wspiera skórę, włosy, florę jelitową i zdrowie komórek. Choć organizm nie musi przyjmować PABA, może korzystać z jego właściwości przeciwutleniających i regenerujących, dzięki którym jest on szczególnie wartościowy w pielęgnacji skóry, ochronie włosów i wspieraniu ogólnego samopoczucia.

W połączeniu z innymi witaminami z grupy B – zwłaszcza kwasem foliowym, biotyną i kwasem pantotenowym – PABA może korzystnie wpływać na prawidłowe funkcjonowanie komórek, poziom energii i wygląd.

Źródła

  1. Combs GF Jr., McClung JP. (2017): Witaminy: podstawowe aspekty żywienia i zdrowia. Wydanie 5. Academic Press.
  2. Klotz LO, et al. (2014): Związek podobny do witaminy, kwas para-aminobenzoesowy: biosynteza, biochemia, farmakologia i toksykologia. Int J Vitam Nutr Res, 84(1-2), 1–10.
  3. Weiser H. (1980): Kwas p-aminobenzoesowy i jego wpływ na metabolizm. Z Ernährungswiss, 19(2), 133–142.
  4. Draelos ZD. (2010): Kosmezeutyki zawierające zioła: fakty, fikcja i przyszłość. Dermatol Clin, 28(1), 145–149.